*३७ वर्षांची शिवशक्ती… गणपती मंडळ नव्हे, तर एकजुटीचा जिवंत इतिहास*!

*३७ वर्षांची शिवशक्ती… गणपती मंडळ नव्हे, तर एकजुटीचा जिवंत इतिहास*!

मनोजकुमार मस्के, मांगरूळ

१९८९ साल… गावातील कुंभारवाडा… हातात पैसा नव्हता, खिशात मोबाईल नव्हता, मोठमोठी साधनं नव्हती; पण मनात एक स्वप्न होतं… आपलं स्वतःचं गणपती मंडळ उभं करायचं!

गावातील विविध जाती-धर्मातील काही मुलं एकत्र आली आणि ‘शिवशक्ती गणेश मंडळा’ची मुहूर्तमेढ रोवली गेली. त्या वेळी मंडळाकडे पैशांपेक्षा मोठी गोष्ट होती… ती म्हणजे एकी, प्रेम, आपुलकी आणि एकमेकांविषयीचा आदर!

आज मागे वळून पाहिलं की त्या काळातील आठवणी अक्षरशः डोळ्यांसमोर उभ्या राहतात.

त्या काळात मोबाईल नव्हते. सोशल मीडिया नव्हता. व्हॉट्सॲप ग्रुप नव्हते. प्रसिद्धीसाठी पोस्टरबाजी नव्हती. पण एकमेकांना भेटण्यासाठी वेळ होता. दिवसभर काम करून झालं की सगळी पोरं एकत्र जमायची. कुणाच्या हातात पुस्तक, कुणाच्या हातात पत्ते, तर कुणाच्या डोक्यात नवीन कल्पना!

‘यावर्षी काय करायचं?’

‘नाटक कोणतं बसवायचं?’

‘देखावा कोणता करायचा?’

‘गणपतीची मिरवणूक कशी काढायची?’

अशा चर्चा सुरू व्हायच्या आणि गणपतीच्या सहा महिने आधीपासूनच देखाव्याचं काम सुरू व्हायचं.

दोन-दोन महिने नाटकाच्या तालमी चालायच्या. संवाद पाठ केले जायचे. कुणी नट व्हायचा, कुणी दिग्दर्शक, कुणी पडद्यामागे काम करायचा. पण त्या सगळ्यांत एकच भावना असायची—‘आपलं मंडळ मोठं झालं पाहिजे!’

आजच्या भाषेत सांगायचं तर त्या काळात ना बजेट होतं, ना स्पॉन्सर होते; पण कल्पनाशक्तीला मात्र अजिबात मर्यादा नव्हती.

कधी गणपती स्थिर आणि मंदिर फिरणारं असायचं.

कधी एवढा मोठा हत्ती उभा केला जायचा की पाहणाऱ्यांच्या डोळ्यांचे पारणे फिटायचे.

कधी तब्बल नऊ फूट उंचीचा डोलणारा विठ्ठल उभा राहायचा. त्याच्यासोबत संत ज्ञानेश्वर, एकनाथ, नामदेव, सोपान, मुक्ताबाई अशी पात्रं हलताना दिसायची.

तर एका वर्षी चिंचेश्वर यात्रेचा पालखी सोहळाच देखाव्यात उभा करण्यात आला. तब्बल सोळा चित्रं हलणारी होती.

आजच्या काळात अत्याधुनिक तंत्रज्ञान वापरून असे देखावे सहज उभे करता येतील; पण त्या काळात उपलब्ध साधनांमध्ये एवढी कल्पकता दाखवणं हीच त्या पिढीची खरी कमाल होती.

बँड-बॅन्जो परवडत नव्हता… पण उत्साह कधी कमी झाला नाही!

आज गणपतीच्या मिरवणुकीत बँड, बॅन्जो, डॉल्बी, धनगरी ढोल यांच्यावर हजारो रुपये खर्च होतात.

पण शिवशक्तीच्या त्या काळातील मिरवणुका वेगळ्याच होत्या.

कधी टाळ-मृदुंगाच्या गजरात दिंडी निघायची. कधी फक्त ‘गणपती बाप्पा मोरया… पुढच्या वर्षी लवकर या!’ या जयघोषात बाप्पाला निरोप दिला जायचा.

पैसा कमी होता; पण आनंद अमाप होता.

आज संपर्कासाठी एका क्षणात जगभर संदेश जातो. त्या वेळी मुंबईला गेलेल्या गावकऱ्यांना गणपतीच्या कार्यक्रमाची माहिती पत्रातून द्यावी लागायची.

‘अमुक दिवशी आरतीला या’, ‘तमुक वेळी कार्यक्रमाला या’ असे फोन नव्हते. कुणी कोणाला बोलावण्याची वाट पाहत नव्हतं.

गणपती आला की माणसं आपोआप यायची…

नाटक बसणार म्हटलं की पोरं आपोआप जमायची…

मिरवणूक निघणार म्हटलं की गाव आपोआप रस्त्यावर यायचं!

भंडारे नव्हते, मोठे महाप्रसाद नव्हते; कारण तेवढा पैसा जमायचा नाही. पण त्या काळच्या गणपतीचा प्रसाद होता—आपुलकीचा, मैत्रीचा आणि एकजुटीचा!

मंडळ अडचणीत आलं… पण शिवशक्ती कधी थांबली नाही!

काळ बदलला. काही कारणास्तव कुंभारवाड्यावर मंडळ बसवू नका, असं सांगण्यात आलं.

मग प्रश्न निर्माण झाला—

‘आता गणपती कुठे बसवायचा?’

पण मंडळ बंद पाडायचं नाही, ही भावना मनात होती.

पहिल्या पिढीच्या मागची छोटी पिढी पुढे आली. आधीच्या कार्यकर्त्यांनी उभं केलेलं साहित्य घेऊन या नव्या पिढीने मधल्या गल्लीत गणपती बसवायला सुरुवात केली.

कुणी ५० रुपये वर्गणी दिली, कुणी १०० रुपये दिले.

कधी बँड नव्हता, बॅन्जो नव्हता. कधी धनगरी ढोलाच्या तालावर कार्यक्रम व्हायचा.

मंडळ कधी पडत होतं… पुन्हा उभं राहत होतं… पुन्हा अडचणी येत होत्या… पण पुढच्या पिढीने मंडळाला कधीच मरू दिलं नाही.

आणि यामागे पहिल्या पिढीचा आशीर्वादही तितकाच महत्त्वाचा होता.

ज्यांनी मंडळ उभं केलं, त्यांनी नव्या पिढीला आधार दिला.

कारण खरी परंपरा ही अशीच असते—

जुन्या पिढीने पाया घालायचा आणि नव्या पिढीने त्यावर नवी इमारत उभी करायची.

३७ वर्षे… आणि शिवशक्ती आजही उभी!

आज शिवशक्ती गणेश मंडळाला जवळपास ३७ वर्षांचा इतिहास लाभला आहे.

पिढ्या बदलल्या.

पोरं मोठी झाली.

कुणी नोकरीला लागलं, कुणी व्यवसाय करू लागलं, कुणी गावाबाहेर गेलं.

पण गणपती आला की ही सगळी मंडळी पुन्हा एका धाग्यात बांधली जातात.

आजची पिढी आधुनिक आहे. तिच्या हातात मोबाईल आहे, इंटरनेट आहे, सोशल मीडिया आहे. विचार करण्याची पद्धत बदलली आहे.

पण एक गोष्ट मात्र कौतुकाची आहे—

आधुनिक झालेली पिढी असूनही शिवशक्तीची एकी तिने टिकवून ठेवली आहे.

आज मंडळातील बऱ्यापैकी तरुण कमावते आहेत. त्यामुळे पूर्वीइतकी पैशाची अडचण राहिलेली नाही. मोठ्या प्रमाणात महाप्रसाद होतो, गणपती उत्सवाचा खर्च केला जातो, विविध कार्यक्रम होतात.

पण इथेच आता एका नव्या विचाराची गरज आहे.

पुढच्या ३७ वर्षांसाठी शिवशक्तीने नवी दिशा घ्यायला हवी!

गावातील जुन्या-जाणत्या माणसांच्या मनात आजही एक अपेक्षा आहे—

‘शिवशक्तीचा गणपती म्हणजे काहीतरी वेगळं पाहायला मिळालं पाहिजे!’

हा विचार चुकीचा नाही.

कारण शिवशक्तीचा इतिहासच मुळात वेगळं करण्याचा आहे.

म्हणून आता प्रश्न असा नाही की किती मोठा डॉल्बी लावायचा?

प्रश्न असा आहे—

किती मोठा विचार गावासमोर ठेवायचा?

प्रश्न असा नाही की बँड किती मोठा वाजला?

प्रश्न असा आहे—

शिवशक्तीचा आवाज समाजाच्या किती दूरपर्यंत पोहोचला?

प्रश्न असा नाही की मिरवणुकीत किती गर्दी होती?

प्रश्न असा आहे—

त्या गर्दीतून किती चांगले विचार घरी गेले?

आजच्या काळात शिवशक्तीने पुन्हा आपल्या जुन्या परंपरेला आधुनिक विचारांची जोड देण्याची गरज आहे.

भव्य देखावा करा… पण त्यातून संदेश द्या.

करमणुकीचा कार्यक्रम करा… पण कुटुंबाला एकत्र आणणारा करा.

नाटक करा… पण समाजाला आरसा दाखवणारं करा.

समाजप्रबोधन करा… पण तरुणांच्या मनाला भिडेल अशा भाषेत करा.

व्यसनमुक्ती, पर्यावरण, पाणी बचत, मुलींचे शिक्षण, शेतकरी, सैनिक, ज्येष्ठ नागरिक, ग्रामीण आरोग्य, डिजिटल व्यसन, मोबाईलचा अतिरेक, युवकांचे भविष्य अशा कितीतरी विषयांवर शिवशक्ती एखादा भव्य आणि प्रभावी देखावा उभा करू शकते.

डॉल्बीपेक्षा विचारांचा आवाज मोठा व्हावा!

आज गणपती उत्सवात मोठा आवाज करणे सोपे आहे.

पण एखाद्या तरुणाच्या मनात चांगला विचार निर्माण करणे कठीण आहे.

डॉल्बीचा आवाज काही तास टिकतो.

पण चांगला विचार आयुष्यभर टिकतो.

बँड-बॅन्जोची मिरवणूक काही तास गावात फिरते.

पण एखादा प्रेरणादायी देखावा, एखादं उत्तम नाटक किंवा एखादा समाजप्रबोधनाचा कार्यक्रम लोकांच्या मनात वर्षानुवर्षे राहतो.

म्हणूनच शिवशक्तीने आता ‘आवाजाची स्पर्धा’ न करता ‘विचारांची स्पर्धा’ करायला हवी.

आपल्या मंडळाची ओळख अशी व्हावी की—

‘हा शिवशक्तीचा गणपती… इथे काहीतरी वेगळं पाहायला मिळणार!’

आजची मिरवणूक पाहून एक समाधान वाटलं…

यावर्षी महिला वर्ग, बालवर्ग, तरुण, ज्येष्ठ नागरिक आणि सर्व कार्यकर्ते मोठ्या उत्साहाने मिरवणुकीत सहभागी झाले.

गणपती उत्सवाचा आनंद सगळ्यांनी मनापासून घेतला.

महत्त्वाचं म्हणजे कोणताही अनुचित प्रकार घडू नये याची कार्यकर्त्यांनी घेतलेली दक्षता कौतुकास्पद आहे.

कारण गणपती उत्सव हा आनंदाचा असतो; कोणालाही त्रास देण्याचा नाही.

आपली मिरवणूक अशी असावी की सहभागी झालेल्यांना आनंद मिळावा आणि ज्यांनी रस्त्याच्या कडेला उभं राहून ती पाहिली त्यांनीही म्हणावं—‘वा! शिवशक्तीचा कार्यक्रम छान झाला!’

हीच खरी कमाई.

अनेक भावक्या, अनेक जाती… पण एकच शिवशक्ती!

शिवशक्तीच्या ३७ वर्षांच्या इतिहासाची सर्वात मोठी ताकद कोणती असेल तर ती म्हणजे—

अनेक घरं…

अनेक भावक्या…

अनेक जाती…

अनेक विचार…

पण मंडळासाठी एकच भावना!

ही एकी टिकवणे हीच खरी परंपरा आहे.

मंडळ कोणाच्या एकट्याच्या मालकीचं नसतं.

मंडळ म्हणजे सगळ्यांचं.

ज्यांनी १९८९ मध्ये पहिली मूर्ती बसवली तेही शिवशक्तीचेच.

ज्यांनी मधल्या गल्लीत मंडळ पुन्हा उभं केलं तेही शिवशक्तीचेच.

आज मंडळ पुढे नेणारे तरुणही शिवशक्तीचेच.

आणि उद्या मंडळाची धुरा हातात घेणारी छोटी मुलंही शिवशक्तीचीच!

म्हणून जुन्या पिढीने नव्या पिढीला मार्गदर्शन करावं आणि नव्या पिढीने जुन्या पिढीचा आदर ठेवत नवनवीन कल्पना आणाव्यात.

परंपरा जपायची, पण प्रगती थांबवायची नाही.

शिवशक्तीची खरी ओळख काय असावी?

शिवशक्ती म्हणजे फक्त गणपती नाही.

शिवशक्ती म्हणजे—

एकी.

मैत्री.

संस्कार.

संयम.

आदर.

सामाजिक बांधिलकी.

आणि नव्या पिढीला योग्य दिशा देण्याची जबाबदारी.

आपल्या गल्लीतील पोरांनी काहीतरी करून दाखवलं पाहिजे.

गावाने आपल्या पोरांकडे पाहून म्हणावं—

‘ही शिवशक्तीची पोरं आहेत… काहीही करतील पण चांगलंच करतील!’

ही ओळख निर्माण झाली तर त्यापेक्षा मोठा सन्मान मंडळासाठी दुसरा कोणता?

आता पुढचा संकल्प करूया…

३७ वर्षे आपण मंडळ उभं ठेवलं.

आता पुढची ३७ वर्षे मंडळाची प्रतिष्ठा आणि विधायक परंपरा उभी करूया.

डॉल्बी असू द्या… पण त्यापेक्षा विचार मोठा असू द्या.

बँड असू द्या… पण त्यापेक्षा संस्कारांचा सूर मोठा असू द्या.

मिरवणूक असू द्या… पण त्यापेक्षा एकीची वाट मोठी असू द्या.

महाप्रसाद असू द्या… पण त्यापेक्षा समाजासाठी काहीतरी करण्याची भूक मोठी असू द्या.

आणि गणपती उत्सव संपल्यानंतरही शिवशक्तीचा चांगला विचार गावात वर्षभर जिवंत राहू द्या.

कारण शेवटी गणपती बाप्पाला आपण काय अर्पण करतो, यापेक्षा आपण समाजाला काय देतो हे अधिक महत्त्वाचं आहे.

शेवटी एवढंच…

१९८९ मध्ये काही पोरांनी पैसा नसताना शिवशक्ती उभी केली.

आज आपल्या हातात पैसा आहे, साधनं आहेत, तंत्रज्ञान आहे आणि मोठी माणसं आपल्या पाठीशी आहेत.

मग आता जबाबदारीही मोठी आहे.

पूर्वजांनी आपल्याला मंडळ दिलं; आपण पुढच्या पिढीला काय देणार?

फक्त गणपतीची आठवण?

की…

एक आदर्श, एक परंपरा, एक संस्कार आणि समाजासाठी काहीतरी करून दाखवण्याची प्रेरणा?

निर्णय आपल्या हातात आहे.

चला…

शिवशक्तीला फक्त ३७ वर्षांची परंपरा न ठेवता, पुढच्या पिढ्यांना अभिमान वाटेल असा इतिहास बनवूया!

प्रत्येकाशी संयमाने राहूया.

प्रत्येकाचा आदर करूया.

मतभेद असतील, पण मनभेद होऊ देऊ नका.

जुन्यांचा आशीर्वाद आणि नव्यांची ऊर्जा यांची सांगड घालूया.

आणि आपल्या दोनही गल्ल्यांची, आपल्या गावाची आणि आपल्या शिवशक्ती गणेश मंडळाची एकी अशीच अभेद्य ठेवूया.

गणपती बाप्पा मोरया!

मंगलमूर्ती मोरया!

शिवशक्ती गणेश मंडळाचा विजय असो!