स्वामी धामची ही कहाणी
पत्र्याच्या शेडपासून उभ्या राहिलेल्या स्वामी धामची ही कहाणी डोळ्यांत पाणी आणल्याशिवाय राहणार नाही!
अंत्री बुद्रुक मातीत स्वामीभक्तीची ज्योत पेटवणाऱ्या शिवाजी रसाळ तथा शिवानंद गुरुजी आणि उषा रसाळ माई यांच्या त्याग, तपस्या आणि अखंड सेवेला गुरुपौर्णिमेनिमित्त मानाचे वंदन
मनोजकुमार मस्के, मांगरूळ -9890291065
काही मंदिरं दगड-विटांनी उभी राहतात, काही मंदिरं पैशांच्या बळावर उभी राहतात; पण काही मंदिरं अशी असतात की, ती उभी राहतात ती केवळ श्रद्धेच्या बळावर, त्यागाच्या घामावर आणि एखाद्या वेड्या ध्यासाच्या ताकदीवर! अंत्री बुद्रुक येथील स्वामी धाम हे अशाच एका अद्भुत भक्तीप्रवासाचे साक्षीदार आहे. आज स्वामी धामचे भव्य रूप पाहताना मन प्रसन्न होते, स्वामींच्या नामस्मरणाने परिसर दुमदुमून जातो, सकाळ-संध्याकाळ आरतीचा मंगलध्वनी घुमतो, असंख्य भाविक दर्शनासाठी येतात, अनेक भक्तांनी शिवाजी रसाळ शिवानंद गुरुजींना आपले गुरू मानले आहे; परंतु या भव्य स्वामी धामच्या उभारणीमागे किती घाम, किती त्याग, किती अडचणी आणि किती निस्सीम स्वामीभक्ती दडलेली आहे, हे कदाचित आजच्या पिढीला सांगितल्याशिवाय कळणार नाही. म्हणूनच गुरुपौर्णिमेच्या पवित्र पर्वावर या स्वामी धामच्या जन्माची आणि त्यामागील दोन तपस्वी जीवांची कहाणी सांगणे म्हणजे एका गुरूला शब्दरूपी मानवंदना अर्पण करण्यासारखे आहे.
शिवाजी रसाळ गुरुजी आपल्या सेवेतून सेवानिवृत्त झाले आणि आपल्या मूळ गावी अंत्री बुद्रुक येथे परतले. सामान्य माणूस निवृत्तीनंतर उरलेले आयुष्य शांतपणे जगण्याचा विचार करतो; परंतु रसाळ गुरुजींच्या मनात मात्र निवृत्तीपूर्वीपासूनच एक वेगळाच संकल्प आकार घेत होता. मनात स्वामींची भक्ती होती आणि डोक्यात एकच विचार होता—उरलेल्या पैशातून कुठेतरी छोटंसं स्वामीधाम उभं करायचं आणि आयुष्याच्या शेवटच्या श्वासापर्यंत स्वामींची अखंड सेवा करायची. हा संकल्प फक्त विचारात राहिला नाही; त्यासाठी गुरुजींनी कोकणासह अनेक ठिकाणी जागा शोधल्या, पायपीट केली, अनेक ठिकाणी चौकशी केली; पण कुठेही मनासारखी जागा मिळत नव्हती. मात्र ज्याच्या मनात प्रामाणिक श्रद्धा असते, त्याच्यासाठी स्वामी स्वतःच मार्ग तयार करतात, याचा प्रत्यय पुढे आला. अंत्री बुद्रुक येथील शिवाजी बळवंत पाटील यांनी ओढ्याकाठची आपली पडीक बाधीत जागा स्वामी धामसाठी देण्याची तयारी दर्शवली त्याला विनायक पाटील आणि विलास पाटील या परिवाराने संमती दर्शविली आणि सहा गुंठे जागेवर एका महान स्वप्नाची मुहूर्तमेढ रोवली गेली. त्याचबरोबर गणपती भालेकर निगडी यांनीही 100000 रुपये ची देणगी शिवाजी रसाळ गुरूजी यांचे हातात घालून पुढील कामास प्रारंभ करा अशी एक ऊर्जा दिली. त्यानंतर अनेक हात पुढे आले. आज ज्या स्वामी धाममध्ये भक्तांची गर्दी उसळते, जिथे विविध देवतांची मंदिरे आहेत, जिथे नामस्मरणाचा गजर घुमतो, त्या स्वामी धामची सुरुवात किती साधी होती, हे ऐकले तर मन हेलावून जाते. त्या सहा गुंठ्यांच्या जागेवर एका साध्या पत्र्याच्या शेडमध्ये स्वामींचा फोटो ठेवण्यात आला. ना भव्य इमारत होती, ना वीज होती, ना मोठ्या सुविधा होत्या. फक्त स्वामींचा फोटो, एक पत्र्याचे छप्पर आणि स्वामींवर अढळ श्रद्धा असलेले शिवाजी रसाळ गुरुजी! सुरुवातीच्या काळात रात्रीच्या वेळी वीज नसायची. फक्त आरतीच्या प्रकाशात स्वामींची आरती व्हायची आणि आरती झाल्यानंतर गुरुजी घरी परतायचे. दुसऱ्या दिवशी पुन्हा त्याच ठिकाणी यायचे, पुन्हा स्वामींची सेवा करायची आणि पुन्हा त्याच श्रद्धेने दिवस पुढे न्यायचा. उद्या काय होणार, मंदिर कसे उभे राहणार, पैसा कुठून येणार, भक्तांची गर्दी वाढेल की नाही, याचा कोणताही पत्ता नव्हता; पण एक गोष्ट मात्र निश्चित होती—स्वामींची सेवा थांबणार नव्हती!
हळूहळू या पत्र्याच्या शेडकडे भक्तांची पावले वळू लागली. कोणीतरी दर्शनासाठी येऊ लागले, कोणीतरी फुले आणू लागले, कोणीतरी नैवेद्य आणू लागले, तर कोणीतरी दक्षिणा देऊ लागले. या सगळ्यात एक दिवस आणखी एक अनोखी सेवा गुरुजींच्या वाट्याला आली. कोणीतरी गाय आणून दिली. स्वामींच्या सेवेसोबत गोसेवाही सुरू झाली. गायीला चारा घालणे, तिची देखभाल करणे, तिची उठाठेव करणे, भक्तांची सेवा करणे, स्वामींची पूजा-अर्चा करणे आणि मंदिराची व्यवस्था पाहणे, या सगळ्यांत गुरुजींचा दिवस कधी सुरू व्हायचा आणि कधी संपायचा, याचा त्यांनाच पत्ता नसायचा. या अखंड सेवेत त्यांच्या खांद्याला खांदा लावून उभ्या राहिल्या त्या उषा रसाळ माई. गुरुजींच्या या स्वामीसेवेच्या ध्यासामागे माईंचा त्याग, कष्ट, संयम आणि निस्सीम साथ तितकीच मोठी आहे. संसार सांभाळत, स्वामी सेवा सांभाळत आणि येणाऱ्या प्रत्येक भक्ताची सेवा करत या दोघांनी मिळून स्वामी धामच्या या छोट्याशा रोपट्याला आपल्या घामाचे आणि श्रद्धेचे पाणी घातले. आणखी एक व्यक्ती गुरुजींच्या पाठी सदैव राहीली ती म्हणजे बंडू जगन्नाथ कदम ही व्यक्ती अगदी सावलीसारखी शिवाजी रसाळ आणि माई यांच्या पाठीशी उभी होती.
लोकांनी दिलेल्या दानातून हळूहळू स्वामी धाम उभे राहू लागले. भक्तांच्या दक्षिणेतून मिळणाऱ्या पैशाचा उपयोग स्वतःच्या सुखासाठी करण्याऐवजी स्वामी धामच्या सेवेसाठीच करायचा, हा गुरुजींचा संकल्प होता. भक्तांनी जे दिले ते पुन्हा भक्तांच्या सेवेसाठीच वापरायचे, ही त्यांची भावना होती. म्हणूनच या स्वामी धामच्या प्रत्येक दगडामध्ये एखाद्या भक्ताची श्रद्धा आहे, प्रत्येक भिंतीमध्ये कोणाचातरी घाम आहे आणि प्रत्येक कोपऱ्यात रसाळ गुरुजी व उषा माई यांच्या त्यागाची कहाणी दडलेली आहे. पत्र्याच्या शेडमध्ये ठेवलेल्या स्वामींच्या फोटोचे हळूहळू मूर्तीत रूपांतर झाले आणि पाहता पाहता सहा गुंठ्यांच्या त्या छोट्याशा जागेवर एक भव्य-दिव्य स्वामी धाम आकाराला आले.
आज या स्वामी धाममध्ये केवळ स्वामींचे दर्शन होत नाही, तर श्रद्धेची अनेक रूपे एकाच ठिकाणी अनुभवायला मिळतात. शिवलिंग मंदिर, शनिदेव मंदिर, श्री गणपती मंदिर, हनुमंत मंदिर, श्रीकृष्ण मंदिर, समर्थ गोशाळा आणि छत्रपती शिवाजी महाराजांचे स्मारक अशा विविध श्रद्धास्थळांनी हा परिसर भक्तीमय झाला आहे. त्याचबरोबर दर गुरुवारी खिचडी पौर्णिमेला भंडारा सकाळी आणि संध्याकाळी आरतीच्या वेळी परिसरात एक वेगळेच आध्यात्मिक वातावरण निर्माण होते. स्वामींच्या नामस्मरणाचा गजर सुरू झाला की भक्तिभावाने डोळे मिटले जातात आणि मन आपोआप स्वामींच्या चरणी लीन होते. सामाजिक बांधिलकी म्हणून रसाळ अनेक गरजू विद्यार्थ्यांना शिक्षणासाठी मदत करतात कोरोना काळात अनेकांना त्यांनी मदत केली आहे शिवाय पूर परिस्थिती उद्भवली तरी ते मदत करत असतात. अनेक भक्तगण आज रसाळ गुरुजींना आपले गुरू मानतात, त्यांच्याकडून दीक्षा घेतात आणि नामस्मरणाच्या मार्गावर चालत आहेत. म्हणूनच स्वामी धाम हे केवळ मंदिर राहिलेले नाही; ते अनेकांच्या श्रद्धेचे, साधनेचे आणि मानसिक आधाराचे केंद्र बनले आहे.
३२ शिराळ्यापासून अवघ्या पाच किलोमीटर अंतरावर असलेले अंत्री बुद्रुक येथील हे स्वामी धाम आज शिराळा तालुक्याच्या सीमा ओलांडून सांगली जिल्ह्यात आणि महाराष्ट्राच्या विविध भागांत ओळखले जाऊ लागले आहे. आज येथे भक्तांची मोठी गर्दी असते, स्वामींच्या नामस्मरणाचा गजर असतो, आरतीच्या वेळी वातावरण भक्तिमय होते आणि असंख्य भाविक स्वामींच्या चरणी माथा टेकवून आपल्या मनातील व्यथा सांगतात. मात्र या सगळ्या भव्यतेमागे एक काळ असा होता की, एकट्या पत्र्याच्या शेडमध्ये आरतीच्या उजेडात स्वामींची सेवा करणारे गुरुजी आणि त्यांच्या सोबत उभ्या असलेल्या उषा माई एवढीच या स्वामी धामची ताकद होती.
स्वामी धाम उभारताना अडचणी कमी आल्या नाहीत. कधी आर्थिक अडचण, कधी साधनांची कमतरता, कधी व्यवस्थेचा प्रश्न, तर कधी परिस्थितीची परीक्षा; पण गुरुजींच्या मनातील श्रद्धा कधी डळमळली नाही. संकट आले की त्यांनी संकटाकडे पाहण्यापेक्षा स्वामींच्या चरणांकडे पाहिले. ओठांवर एकच नामस्मरण ठेवले—“श्री स्वामी समर्थ!” आणि त्या नामाच्या बळावर ते प्रत्येक अडचणीवर मात करत पुढे जात राहिले. ज्यावेळी परिस्थिती म्हणत होती, ‘हे कठीण आहे’, त्यावेळी श्रद्धा म्हणत होती, ‘स्वामी आहेत, मग अशक्य काय?’ आणि कदाचित याच एका विश्वासातून आजचे हे भव्य स्वामी धाम उभे राहिले आहे.
गुरुपौर्णिमा म्हणजे केवळ गुरूंची पूजा करण्याचा दिवस नाही; गुरुपौर्णिमा म्हणजे गुरूने दिलेल्या विचारांना, संस्कारांना आणि मार्गदर्शनाला मनापासून नमन करण्याचा दिवस. गुरू केवळ शब्दांनी शिकवत नाही; काही गुरू आपल्या कृतीतून शिकवतात, काही आपल्या त्यागातून शिकवतात आणि काही स्वतःचे संपूर्ण आयुष्य सेवेला अर्पण करून समाजाला एक आदर्श देतात. शिवाजी रसाळ गुरुजी हे त्याच प्रकारचे गुरू आहेत. त्यांनी मोठमोठ्या घोषणा केल्या नाहीत, प्रसिद्धीच्या मागे धाव घेतली नाही, स्वतःच्या कार्याचा गाजावाजा केला नाही; त्यांनी फक्त स्वामींचे नाव घेतले आणि सेवा करत राहिले. एका पत्र्याच्या शेडमध्ये सुरू झालेली सेवा आज भव्य स्वामी धाममध्ये रूपांतरित झाली, पण गुरुजींच्या मनातील भक्तीचा साधेपणा आजही तसाच आहे.
आज स्वामी धामकडे पाहताना त्या पहिल्या दिवसांची आठवण झाली की मन भरून येते. कल्पना करा—सहा गुंठ्यांची पडीक जागा, त्यावर एक पत्र्याची शेड, त्यामध्ये स्वामींचा छोटासा फोटो, आजूबाजूला अंधार, वीज नाही, मोठी गर्दी नाही, हातात आरती आणि डोळ्यांत अढळ श्रद्धा घेऊन उभे असलेले शिवाजी रसाळ गुरुजी! कदाचित त्या वेळी गुरुजींनाही कल्पना नसेल की या छोट्याशा शेडमध्ये सुरू झालेली सेवा एक दिवस एवढ्या मोठ्या स्वामी धाममध्ये रूपांतरित होईल. पण गुरुजींच्या मनात एक विश्वास होता—“स्वामी आहेत… मग काळजी कशाची?” आणि आजचा स्वामी धाम त्या विश्वासाचीच साक्ष देत आहे.
या संपूर्ण प्रवासात उषा रसाळ माईंचे योगदान विसरता येणार नाही. गुरुजींच्या प्रत्येक संकल्पामागे उभ्या राहून, सुख-दुःखात साथ देत, मंदिराची व्यवस्था सांभाळत, स्वामींची सेवा करत आणि आलेल्या भक्तांची आपुलकीने सेवा करत माईंनी या कार्याला बळ दिले. एका व्यक्तीचा संकल्प दोन व्यक्तींच्या त्यागातून मोठा झाला आणि त्याला भक्तांच्या श्रद्धेची जोड मिळाली. म्हणूनच आज स्वामी धामची गाथा सांगताना शिवाजी रसाळ गुरुजींच्या नावासोबत उषा रसाळ माईंचे नावही तितक्याच आदराने घ्यावे लागते.
गुरुपौर्णिमेच्या या पवित्र दिवशी रसाळ गुरुजींना शाल, श्रीफळ, हार किंवा सत्कार देणे ही निश्चितच आदराची भावना आहे; पण त्यांच्या कार्याला खरी गुरुदक्षिणा द्यायची असेल तर त्यांनी शिकवलेली सेवा, साधेपणा, श्रद्धा आणि निस्वार्थ भाव आपल्या जीवनात उतरवणे हीच खरी गुरुदक्षिणा ठरेल. भक्तीमध्ये अहंकार नसावा, दानामध्ये अपेक्षा नसावी, सेवेमध्ये प्रसिद्धीची भूक नसावी आणि संकटात श्रद्धा सोडू नये—हा संदेश स्वामी धामच्या प्रत्येक दगडातून मिळतो.
शिवाजी रसाळ गुरुजी, तुम्ही केवळ एक मंदिर उभे केले नाही; तुम्ही अनेकांच्या मनात श्रद्धेचा दिवा पेटवला. तुम्ही केवळ स्वामींची मूर्ती उभी केली नाही; तुम्ही अनेकांच्या आयुष्यात नामस्मरणाचा मार्ग उभा केला. तुम्ही केवळ दोन गुंठ्यांवर स्वामी धाम उभारले नाही; तुम्ही हजारो भक्तांच्या हृदयात स्वामींचे धाम उभे केले. आणि उषा रसाळ माई, तुमच्या त्यागाशिवाय ही कथा पूर्ण होऊच शकत नाही. तुमच्या सोबतीने, तुमच्या कष्टाने आणि तुमच्या निस्सीम सेवाभावाने या भक्तीच्या प्रवासाला पूर्णत्व दिले.
आज गुरुपौर्णिमेच्या निमित्ताने तुमच्या चरणी शब्दांची ही छोटीशी ओंजळ अर्पण करताना एकच भावना मनात येते—तुमच्या कष्टांपुढे शब्द अपुरे आहेत, तुमच्या त्यागापुढे कौतुकाचे शब्दही छोटे आहेत आणि तुमच्या स्वामीभक्तीसमोर आमची श्रद्धाही क्षुल्लक आहे. ज्या पत्र्याच्या शेडमध्ये केवळ आरतीच्या उजेडात स्वामींची सेवा सुरू झाली, त्या शेडपासून आज उभे राहिलेले हे भव्य स्वामी धाम म्हणजे श्रद्धा आणि सेवाभावाचा जिवंत इतिहास आहे. या धामातील प्रत्येक घंटानाद तुमच्या कष्टांची साक्ष देत राहो, प्रत्येक आरती तुमच्या त्यागाची आठवण करून देत राहो आणि प्रत्येक भक्ताच्या ओठांवरील “श्री स्वामी समर्थ” हा जयघोष तुमच्या अखंड सेवेला सलाम करत राहो.
गुरुजी, आयुष्यभर तुम्ही स्वामींची सेवा केलीत; आता स्वामी तुमच्या हातून अशीच सेवा अखंड करून घेत राहोत. उषा माईंच्या साथीने तुमचे हे भक्तीकार्य अखंड वाढत राहो. स्वामी धामच्या माध्यमातून असंख्य भक्तांना श्रद्धा, समाधान आणि सेवाभावाची प्रेरणा मिळत राहो. अंत्री बुद्रुकच्या या पवित्र भूमीतून पेटलेली स्वामीभक्तीची ही ज्योत महाराष्ट्रभर पसरत राहो, हीच गुरुपौर्णिमेच्या दिवशी श्री स्वामी समर्थांच्या चरणी मनापासून प्रार्थना.
कारण काही माणसे मंदिर बांधतात, पण काही माणसे स्वतःचे आयुष्यच मंदिर बनवतात… शिवाजी रसाळ गुरुजी आणि उषा रसाळ माई यांनी आपले आयुष्य स्वामींच्या चरणी अर्पण करून तेच सिद्ध केले आहे.
अशा या स्वामीभक्तीच्या तपस्वी दांपत्याला गुरुपौर्णिमेनिमित्त कोटी कोटी प्रणाम!
॥ श्री स्वामी समर्थ ॥
॥ गुरुदेव दत्त ॥
Comments
Post a Comment