राजेंद्र संभाजीराव मोरे (आप्पा) यांना ६२ व्या वाढदिवसानिमित्त अभिष्टचिंतन*

*संघर्षाच्या राखेतून उभा राहिलेला यशाचा वटवृक्ष... माणुसकी, कष्ट आणि सेवाभाव यांचा अविरत प्रवास राजेंद्र संभाजीराव मोरे (आप्पा) यांना ६२ व्या वाढदिवसानिमित्त अभिष्टचिंतन*

काही व्यक्तींचं आयुष्य हे केवळ त्यांच्या कुटुंबापुरतं मर्यादित राहत नाही. त्यांच्या संघर्षातून समाजाला प्रेरणा मिळते, त्यांच्या कर्तृत्वातून दिशा मिळते आणि त्यांच्या माणुसकीतून असंख्य लोकांच्या आयुष्याला आधार मिळतो. अशी व्यक्तिमत्त्वे काळाच्या पडद्यावर केवळ नाव म्हणून राहत नाहीत, तर ती एक प्रेरणादायी परंपरा बनून समाजाच्या स्मरणात कायमची कोरली जातात. कराडच्या सुपीक मातीत जन्मलेले राजेंद्र संभाजीराव मोरे अर्थात सर्वांच्या प्रेमाचे "आप्पा" हे असेच एक असामान्य व्यक्तिमत्त्व आहे.आज वयाची बासष्ट वर्षे पूर्ण करताना त्यांच्या जीवनप्रवासाकडे मागे वळून पाहिले, तर हा प्रवास एका सामान्य कुटुंबातील मुलापासून यशस्वी उद्योजक, समाजसेवक आणि माणुसकी जपणाऱ्या आधारवडापर्यंत पोहोचलेल्या कर्तृत्ववान व्यक्तीचा आहे. राजेंद्र आप्पांचा जन्म एका सर्वसामान्य कुटुंबात झाला. त्यांचे वडील संभाजीराव मोरे हे एसटी महामंडळात कंडक्टर म्हणून कार्यरत होते. मर्यादित उत्पन्न आणि मोठ्या जबाबदाऱ्या यांच्यात संसाराचा गाडा ओढताना संपूर्ण कुटुंबाला संघर्षाची वाट चालावी लागत होती. घरातील प्रत्येक सदस्य कष्ट करत होता. एक भाऊ रिक्षा चालवत होता, तर दुसरा पानटपरी चालवून संसाराला हातभार लावत होता. स्वतः राजेंद्र आप्पांनीही रिक्षा चालवत जीवनातील कठीण वास्तव जवळून अनुभवले. उन्हाची तमा नाही, पावसाची पर्वा नाही, दिवस-रात्र कष्ट करत त्यांनी संघर्षाचे धडे आत्मसात केले. परंतु या संघर्षमय आयुष्यातही त्यांच्या मनात एक सुंदर स्वप्न आकार घेत होते लोकांना प्रेमाने जेवण घालण्याचे. स्वयंपाकाची आवड, मित्रमंडळींचा मोठा गोतावळा आणि प्रेमाने वाढलेल्या जेवणातून मिळणारा आनंद यामुळे त्यांची एक वेगळी ओळख निर्माण झाली. त्यांच्या हातच्या मटणाची चव, मसाल्यांचा सुगंध आणि जेवणामागील आत्मीयता यामुळे त्यांची ख्याती परिसरात पसरू लागली. "आप्पा स्वयंपाक करणार असतील तरच जेवणाला खरी रंगत येते," असे मित्रमंडळी अभिमानाने सांगू लागली. याच आवडीचे रूपांतर पुढे एका मोठ्या स्वप्नात झाले. सुमारे बेचाळीस वर्षांपूर्वी कराड-पाटण मार्गावरील वारुंजी फाट्याजवळ एका छोट्याशा जागेत "साई खुशबू" या नावाने त्यांनी हॉटेल व्यवसायाची सुरुवात केली. त्यांच्याकडे ना मोठे भांडवल होते, ना आर्थिक पाठबळ, ना कोणते प्रभावशाली पाठीराखे. होती ती फक्त मेहनत, जिद्द आणि स्वतःच्या हातच्या चवीवर असलेला अढळ विश्वास. सुरुवातीच्या काळात पहाटे उठून बाजारहाट करणे, मसाले तयार करणे, दिवसभर स्वयंपाक करणे आणि ग्राहकांची मनापासून सेवा करणे हा त्यांचा दिनक्रम होता. आजही ही परंपरा कायम आहे. हजारो ग्राहकांच्या पसंतीस उतरलेले "खुशबू" आज महाराष्ट्रातील एक प्रतिष्ठित नाव बनले असले तरी प्रत्येक पदार्थामध्ये अजूनही आप्पांच्या हातची चव आणि आत्मीयता कायम आहे. यश मिळत गेले तसे त्यांनी कुटुंबालाही सोबत घेतले. भाऊ दत्तात्रय मोरे आणि महेश मोरे यांना व्यवसायात सहभागी करून घेत त्यांनी संयुक्त कुटुंब पद्धतीचे सुंदर उदाहरण समाजासमोर ठेवले. पुढे मुलगा रोहित मोरे आणि पुतण्या मयूर मोरे यांनाही व्यवसायाची जबाबदारी देत त्यांनी पुढील पिढी घडवण्याचे कार्य केले. आजच्या विभक्त कुटुंब व्यवस्थेच्या काळात कुटुंबातील ऐक्य जपणे हेच त्यांच्या यशाचे खरे रहस्य ठरले आहे. आज "खुशबू" हे केवळ हॉटेल नाही तर महाराष्ट्रातील खवय्यांसाठी एक भावनिक ओळख बनली आहे. बोकडाच्या मटणाची खास चव, पारंपरिक मसाले, इंद्रायणी तांदळाचा बिर्याणी भात आणि पाहुणचाराची परंपरा यामुळे हजारो रसिकांची पावले खुशबूकडे वळतात. राजकीय नेते, उद्योगपती, अधिकारी, कलाकार आणि असंख्य खाद्यप्रेमींनी खुशबूच्या चवीचा आस्वाद घेतला आहे. परंतु प्रसिद्धीच्या सर्वोच्च शिखरावर पोहोचूनही आप्पांनी आपली साधी राहणी आणि जमिनीशी असलेले नाते कधी सोडले नाही. व्यवसायातील यशाबरोबरच समाजसेवा ही त्यांच्या जीवनाची दुसरी ओळख आहे. तांबवे ते पंढरपूर पायी दिंडी सोहळ्यातील वारकऱ्यांची सेवा असो किंवा हजारो भाविकांसाठी आयोजित अन्नदान, त्यांनी नेहमीच सेवेत समाधान मानले. खुशबूच्या पटांगणात दरवर्षी हजारो वारकऱ्यांना प्रेमाने भोजन दिले जाते. त्या प्रत्येक वारकऱ्याच्या आशीर्वादात त्यांच्या सेवाभावाचे पुण्य दडलेले आहे. गरजूंना मदत करण्यासाठी प्रसिद्धीची गरज नसते, हे त्यांनी आपल्या कृतीतून सिद्ध केले आहे. शिराळा तालुक्यातील माळेवाडी येथील चार अनाथ मुलांना दिलेला आधार असो किंवा अनेक विद्यार्थ्यांना, गरजू कुटुंबांना आणि सामाजिक उपक्रमांना केलेली मदत असो, त्यांनी नेहमीच माणुसकीचा हात पुढे केला. म्हणूनच अनेकांच्या आयुष्यात ते आजही देवदूतासारखे उभे आहेत. खुशबू स्वतंत्र गणेश मंडळाच्या माध्यमातून त्यांनी सांस्कृतिक परंपरांचे जतन केले आहे. आजोबांनी सुरू केलेली परंपरा वडिलांनी पुढे नेली आणि गेली अनेक दशके आप्पांनी ती अभिमानाने टिकवून ठेवली. विशेष म्हणजे या मंडळासाठी कुटुंबाबाहेरील कोणाकडूनही वर्गणी घेतली जात नाही. सामाजिक संदेश, सांस्कृतिक जतन आणि भव्य देखाव्यांच्या माध्यमातून त्यांनी कराडच्या सांस्कृतिक विश्वात मोलाचे योगदान दिले आहे. समाजकारण, सेवाभाव आणि उद्योजकतेतील योगदानाबद्दल त्यांना अनेक पुरस्कारांनी गौरविण्यात आले आहे. परंतु पुरस्कारांपेक्षा लोकांच्या मनात मिळालेलं स्थान हेच त्यांचं खरं यश आहे. आजही ते आपल्या वडिलांच्या संघर्षाची आठवण काढतात आणि "संभाजीराव मोरे यांच्या कष्टांची शिदोरीच आम्हाला इथपर्यंत घेऊन आली," असे नम्रपणे सांगतात. यशाच्या सर्वोच्च शिखरावर पोहोचल्यानंतरही ज्यांनी आपली माती, आपले संस्कार आणि आपली माणसे विसरली नाहीत, अशी व्यक्तिमत्त्वे विरळाच असतात. राजेंद्र संभाजीराव मोरे (आप्पा) हे त्यापैकीच एक आहेत. आज त्यांच्या ६२ व्या वाढदिवसानिमित्त त्यांना मनःपूर्वक शुभेच्छा देताना एकच भावना व्यक्त होते—त्यांनी उभा केलेला प्रवास हा केवळ व्यवसायाचा नाही, तर विश्वासाचा आहे; तो संघर्षाचा आहे, कर्तृत्वाचा आहे, माणुसकीचा आहे आणि समाजसेवेचा आहे. ईश्वर त्यांना उत्तम आरोग्य, दीर्घायुष्य आणि अशीच अखंड सेवाशक्ती प्रदान करो. त्यांच्या हातून अशीच माणुसकीची सेवा घडत राहो, हीच सदिच्छा. — संघर्ष, कर्तृत्व आणि माणुसकीला मानाचा मुजरा...

— *मनोज मस्के*